Zaharrak berri

Etxera bueltatzeko egun batzuk besterik geratzen diren honetan, Lisboan daramadan denbora segituan igaro zaidala aitortu behar dut. Abuztuaren azkeneo egunean iritsi nintzen Portugaleko hiriburura eta hiru hilabete hauetan leku ezberdinak eta pertsona berriak ezagutzeko aukera izan dut. Hala ere, aipatu beharra daukat, hasiera pentsatu baino zailagoa gauzatu zaidala. 

                                                          

Barañain utzi nuenetik pasatutako gertakariek, gorputza ez ezeik, gainerako guztia han nuen: Herri Harresiaren inguruan egindako ekimenak, Herrirako lagunen atxiloketa, Xaporen atxiloketa, eta nola ez ba: Nabarreriako askegune mundiala. Ez dakizue zelako emozioa eman zidan, Luis (nire herrikoa, oraindik ez dakienarentzat) herriko jendeaz babestuta Iruñeko bihotzean agertzea. Eta nola ez ba, Luis babesten zeundeten guztiak ikustean, bertako argazki, bideoak jasotzen nituenean sortzen zitzaidan inoiz sentitutako sentsazioa. Ikaragarria izan zen, benetan.

Egia esan, lerro hauek irakurrita, onturatu naiz pentsatzen nuena baino zailago egin zait Barañaindik, eta orohar Euskal Herritik kanpo egotea.

Zailena egin zaidana, maite ditudanengandik hurrun egotea izan da. Izan ere distantziak harremanak mantentzea zaildu egiten ditu, egunerokotasuneko kontaktu hori izateko aukera ez dagoelako, harreman prozesuak zailduz. Izan ere distantziak dena areagotzen du, tartean sentimenduak; eta adibidez, han uskeri bat besterik ez dena,uskeri izateari utzi egiten dio.

Hemen egoteak, harremanak pantailen aurrean (odenagailua, mugikorra..) izaten jarraitzera behartu nau, eta apika, ezagutzen nauzuen askok pentsatzen duzuenaren kontra, ez zait harremantzeko modu hau asko gustatzen.

Berez, harremanetan (zuzeneko kontaktua izateko aukera dagoenean) gaizki ulertu ugari badaude, imaginatu distantziarengatik zenbateraino zailtzen den harreman bat, pantaila batetara mugatzen baduzu. Argi dago komunikazio prozesua ( igorlea, hartzailea, mezua, kodea, ekarreragintza..) kaltetuta suertatzen dela horrelakoetan.

Horrelakoetan, normalean baino esfortzu gehiago eskatu egiten du, eta batzutan gogorik izan ez arren skype-aren aurrean jartzen zara etxekoen, koadrilakoen, do bestelako lagunen berri izan ahal izateko. Zailtasun hauekin bizitzen ikasi behar izan dugu, bai kanpoan gaudenok, eta baita bertan geratu direnak ere: ordutegi desberdinak, gogoak, espektatibak..

Haserrealdiren bat izan ez dudala errango banu gezur handi bat erranen nuke.

Zaila da, eta unean uneko komunikazio prozesuaren parten diren konponente bakoitzaren egoera (igorle zein hartzailearen kasuan, egoera piskologiko, mentala eta fisikoa, gogoak, espektatibak..) kontuan hartu behar baitira.

Zailxeagoa egingo zaigun arren, esfortzu hori egitea gomendatzen dizuet, eta maite duzuen pertsona hoerietako batekin haserretuz gero (zihurrenik uskeri inozo batengatik izango dela), benetan estimatzen eta maitatzen baduzu, saiatu konpontzen; ez du merez liskar tonto batengatik edota distantziarengatik harreman garrantzitsuak galtzea.

Sentitzen dut norbaiten espektatibak bete ez baditut, baina pertsonalki gertatu zaidan gauza bat da (uste dut enaizela bakarra izanen), eta horren inguruko hausnarketa hau zuekin konpartitu nahi izan dut.

Baina tira, izan ditudan gora-beheratxo hauek alde batera utzita, hurrengo asteetan zehar nire hilabete hauetan bizitako hianbat pasarte konpartitzeko ideia dut.

Beraz, prestatu zaitezte!

Filtroko sarraskiaren itzala 19 urte eta gero

Entzuna nuen zerbait Filtroko sarraskiari buruz Montevideora etortzerako. Irakurria nuen Mintegiagak honi buruz idatzitako liburua, eta banuen gertatua bertatik ezagutzeko gogoa ere. Ez nuen asko uste ordea, Filtron gertatutakoari buruz dokumental bat egiten hasi, eta aitzakia honekin, hamaika pertsonaren lekukotzak entzungo nituenik, tartean, Norma Morronirenak.

1990eko hamarkadan hainbat euskal iheslari politiko etorri ziren Uruguaira. Hauek bizitza publikoa egiten zuten bertan. 1992an 13 iheslari atxilotu zituen Uruguaiko poliziak beste pertsona batzuekin batera. Espainiar gobernuak iheslariak estraditatzeko zeukan interesa zegoen atxiloketa horien atzean. Pixkanaka, euskaldunekiko elkartasunak indarra hartu zuen Uruguaiko kaleetan. Herrialde honek historikoki ideologia ezberdinetako iheslariei asilo politikoa eman izan die, eta eskubide hori aldarrikatzen zuten herritarrek.

Prozesua luze joan zen. Azkenean, hiru euskal herritarren estradizio eskaerak onartu zituzten. Eta ezin esan gabe utzi espainiar gobernuak erabaki horretan izandako eragina, presioa egiteaz gain, autoak eta dirua ere eman baitzizikion Uruguaiko gobernuari estradizio horien truke! Baraualdiari ekin zioten orduan estradizio arriskupean zeuden euskal herritarrek, eta Filtroko ospitalera eraman zituzten. Laster hartu zituzten herritarren protestek ospitale inguruak ere.

1994ko abuztuaren 24an estraditatu zituzten azkenean hiru euskal herritarrak. Erasoa ez zen hor amaitu ordea. Diktadura garaitik ezagutu gabeko indarkeriarekin erantzun zien Uruguaiko poliziak herritarren protestei. Horren emaitza izan ziren Roberto Facal eta Fernando Morroniren heriotzak. Hirugarren biktima bati buruz ere hitz egin izan da, sekula argitu ez den arren.

Kalean gertatzen zenaz ezer gutxi zekien emakume bezala definitzen du Norma Morronik bere burua. Semea hil ziotelako atera zen kalera. “Ellos dieron la orden, y como ratas se esconden”, dio hotz, Fernando hil zutenean gobernuan zeudenei buruz galdetzean. Mila aldiz kontatu du Normak istorio bera, bere historia. Eta berriro kontatzeko prest dago, duintasunaren eta justiziaren izenean. Begiak lausotu zaizkio Euskal Herriari buruz galdetzean. Uruguai adina maite duela dio, baita hango jendea ere. Niri ere korapilo bat egin zait eztarrian hitz horiek entzutean.

Bere etxean hartu gintuen Norma Morronik astelehen hartan. Eta guk, lekutxo bat egin diogu gure bihotzetan emakume erraldoi honi. Elkartasuna, herrien arteko maitasunaz haratago, pertsonen artekoa ere badelako, eta horren isla da bere borroka.

Chao gurises!

Gai honi buruz gehiago jakin nahi duzuenontzako lotura batzuk:

• Samara Velte kazetariak Berria egunkarian egindako erreportajea.
• El Filtro: Memorias de los refugiados vascos en Uruguay (Txalaparta, 2009), Jon Mitegiagaren liburua.
• Canal 10 telebista-kate uruguaiarrak egindako bideo-erreportajea: